De relatie tussen cholesterol, kanker en hart- en vaatziekten en het mediterraandieet (Genomineerde Van Melsen Prijs 2002)


Leerling: Monique Albersen
Docent: Catleen Menheere
School: Stedelijk Gymnasium, Arnhem

Inleiding

Onze gezondheid wordt grotendeels bepaald door ons voedingspatroon. Tekorten en overschotten van bepaalde voedingsstoffen kunnen leiden tot uiteenlopende ziektebeelden.Wereldwijd wordt voortdurend onderzoek gedaan naar de relatie tussen voeding en het ontstaan en voorkˇmen van een aantal van deze ziektebeelden. Aspecten van voeding en gezondheid die momenteel erg in de belangstelling staan zijn: cholesterol en kanker en hart- en vaatziekten.
Het voedingspatroon van mensen die rondom de Middellandse Zee wonen wordt het Mediterraan Dieet genoemd. Dit patroon verschilt sterk van ons voedingspatroon.
In het Mediterraan gebied komen kanker en hart- en vaatziekten niet of nauwelijks voor en is de levensverwachting van de inwoners van dit gebied ÚÚn van de hoogste ter wereld.Ik wil door middel van theoretisch en praktisch onderzoek een relatie leggen tussen cholesterol, kanker en hart- en vaatziekten en het Mediterraan Dieet.

Vraagstelling en hypothese

Is er een aanwijsbare relatie tussen de hoeveelheid cholosterol in ons lichaam en kanker? Is er een aanwijsbare relatie tussen de hoeveelheid cholosterol in ons lichaam en hart- en vaatziekten? Kan een mediterraan dieet kanker en hart- en vaatziekten voorkomen? Welke soorten boter, halvarine, margarine en bak- en braadproducten passen in een gezond dieet?

Theorie

Cholesterol

Cholesterol is een voor ons lichaam noodzakelijke stero´de (een vetachtige stof) die zich bevindt in elk van onze lichaamscellen en zowel binnen als buiten deze cellen verschillende functies heeft. De belangrijkste functie van cholesterol is de werking als bouwstof. Cholesterol draagt ten eerste bij aan de opbouw van de celmembranen van lichaamscellen. Daarnaast speelt cholesterol een rol bij de vorming van hormonen (waaronder geslachtshormonen en het bijnierschorshormoon cortisol) en vitamines (voornamelijk vitamine D). Ook is cholesterol noodzakelijk voor de spijsvertering en de aanmaak van de hierbij benodigde galzuren. Tenslotte is cholesterol onmisbaar voor de prikkeloverdracht door het zenuwstelsel. De lever produceert ongeveer 1 gram cholesterol per etmaal. Ons lichaam heeft cholesterol nodig, maar een teveel ervan is schadelijk. Cholesterol wordt voor het grootste deel (75%) geproduceerd in de lever en voor slechts een klein deel (25%) opgenomen uit de voeding. De hoeveelheid cholesterol die door de lever geproduceerd wordt, is afhankelijk van de hoeveelheid verzadigd vet die met de voeding het lichaam binnenkomt. Cholesterol wordt door de lever via het bloed opgenomen uit de voeding.In het gezonde lichaam heerst onder normale omstandigheden een evenwicht tussen de hoeveelheid opgenomen en afgescheiden cholesterol. Dit evenwicht wordt be´nvloed door het cholesterolaanbod in de voeding en het vet in de voeding. Onder normale omstandigheden wordt cholesterol in de voeding voor 50% opgenomen door de darmwand. Deze opname stijgt naarmate het cholesterolaanbod in de voeding groter is: cholesterol in de voeding verlaagt namelijk de werking van het enzym HMG- CoA- reductase▓, zodat de productie van cholesterol in de lever afneemt. Aan de andere kant wordt de absorptie van cholesterol in de darmwand bevorderd door het vet in de voeding. Dit laatste proces heeft meer invloed op het cholesterolgehalte dan het cholesterolaanbod in de voeding.
Een op de vijf Nederlanders lijdt aan hypercholesterolemie: een verhoogd cholesterolgehalte. Bij een verhoogd cholesterolgehalte is sprake van een cholesterolgehalte van minimaal 5 millimol per liter bloed. Een te hoog cholesterolgehalte kent ook een aantal gevolgen, waaronder:

Kanker

Kanker ontstaat als gevolg van schade in het erfelijk materiaal van een of meerdere cellen in het lichaam. In een gezond lichaam wordt deze schade hersteld. Is dit echter niet het geval, dan raakt het functioneren van de cel ontregeld. Aangezien de schade is toegebracht aan de genen die in een cel de deling, groei en ontwikkeling regelen, resulteert dit in een ontregeling van deze processen. De kans dat een lichaamscel niet in staat is een beschadiging te herstellen, neemt toe met de leeftijd. Met de leeftijd verouderen de lichaamscellen namelijk en neemt het vermogen af om een beschadiging in het erfelijk materiaal te herstellen. Om deze reden komt kanker dan ook voornamelijk bij zestigplussers voor: 67% van het aantal kankerpatiŰnten is zestig jaar of ouder. Kanker kan voorkomen in drie delen van het lichaam:
  1. In de organen, bijvoorbeeld: de longen, borsten, slokdarm, maag, lever, darm, blaas, baarmoederhals en prostaat
  2. In het lymfevatenstelsel (bij bijvoorbeeld Hodgkin)
  3. In cellen die in het rode beenmerg worden geproduceerd (bij bijvoorbeeld leukemie)
Enkele voorbeelden van de kans op genezing afhankelijk van de soort kanker:
Literatuur onderzoek maakt een groot deel uit van dit profielwerkstuk

De volgende risicofactoren voor het krijgen van kanker worden onderscheiden:

Monique poseert voor fotograaf Dick van Aalst

Hart- en vaatziekten

Onder hart- en vaatziekten vallen de volgende ziektebeelden:

Het mediterraan dieet

Het Mediterraan Dieet is gebaseerd op het voedingspatroon van de mensen die wonen in landen rondom de Middellandse Zee. Hier komen aantoonbaar minder problemen voor met een te hoog cholesterol gehalte in het bloed, kanker, hart- en vaatziekten. Het Mediterraan Dieet wordt omschreven volgens de Mediterrane Voedselpiramide. Deze piramide is gebaseerd op het traditionele Mediterrane Voedingspatroon in Griekenland en ItaliŰ in de jaren '60.


Figuur 1: Voedselpiramide van het mediterrane dieet

Materiaal en methode

Om te kunnen bepalen welke soorten boter, halvarine, margarine en bak- en braadproducten in een gezond dieet passen, worden de labels van deze producten met elkaar vergeleken.De labels worden vergeleken om de volgende vragen te kunnen beantwoorden:
Bevat een product met veel onverzadigde vetzuren weinig cholesterol?
Bevat een product met veel verzadigde vetzuren veel cholesterol?
Welke relatie is er (dus) tussen de vetsoorten, hun gehaltes en het cholesterolgehalte in een product?
Is er Řberhaupt een relatie tussen de vetsoorten, hun gehaltes en het cholesterolgehalte in een product?
Na aanleiding van de antwoorden op deze vragen worden de producten gerangschikt op hun mate van bijdrage aan een gezond dieet door een cholesterol verlagende werking.

Resultaten

De volgorde van de producten is van goed (1) naar minder (3). Het product op de eerste plaats helpt het meeste mee het cholesterol gehalte in het bloed omlaag te brengen.

Broodproducten in een kuipje:
  1. Twenty Four
  2. Linera voor op brood
  3. Benecol Light (32 gram)
Bak en Braadproducten:
  1. Bertolli Voor de Keuken (pakje)
  2. Blue Band Culinesse voor Koken, Bakken en Braden (fles)
  3. Bertolli Voor de Keuken- koken, bakken en braden (fles)
Roomboters en roomboterproducten:
  1. Campina Botergoud- elke dag...roomboterproduct
  2. Linera - ruim 55% minder vet dan roomboter
  3. Campina Botergoud Landboter

Conclusie

Er bestaat geen aanwijsbare relatie tussen de hoeveelheid cholesterol in ons lichaam en het ontstaan en voorkˇmen van kanker.
Er bestaat een aanwijsbare relatie tussen de hoeveelheid cholesterol in ons lichaam en het ontstaan en voorkˇmen van hart- en vaatziekten: een (te) grote hoeveelheid cholesterol in ons lichaam leidt tot het ontstaan van hart- en vaatziekten. Een normale hoeveelheid cholesterol in ons lichaam voorkomt het ontstaan van hart- en vaatziekten.
Er bestaat een aanwijsbare relatie tussen het ontstaan en voorkˇmen van kanker en hart- en vaatziekten en het Mediterraan Dieet: het Mediterraan dieet voorkomt het ontstaan van kanker en hart- en vaatziekten.
Er bestaat een aanwijsbare relatie tussen het Mediterraan Dieet en de hoeveelheid cholesterol in ons lichaam: het Mediterraan Dieet zorgt voor een normale hoeveelheid cholesterol in ons lichaam en verkleint een te grote hoeveelheid cholesterol in ons lichaam.

Discussie

Hoewel het een feit is dat bij mensen die in het mediterrane gebied leven minder kanker en hart- en vaatziekten voorkomen is nog niet bewezen dat dit alleen is te wijten aan de voedinggewoontes van deze mensen. Het mediterrane dieet speelt naar aller waarschijnlijkheid een rol, de grootte van die rol is echter moeilijk vast te stellen. Erfelijkheid en levensstijl spelen minstens een evengrote rol. Het gebruik van gezonde producten is zeker aan te raden, hoeveel zij werkelijk de kans op kanker en hart- en vaatziekten verkleinen is niet tot nauwelijks bekend. Veel meer en langduriger onderzoek zijn hiervoor nodig. Het gebruik van olijfolie en producten die zijn bereid met olijfolie zijn aan te raden omdat olijfolie veel onverzadigde vetzuren bevat, die het cholestrolgehalte in het bloed verlagen. Een laag cholesterol gehalte in het bloed verkleint de kans op hart- en vaatziekten. Hetzelfde geldt voor producten als Benecol en Becel Pro Active die de cholestrol opname door de darm verkleinen. Er bestaat een relatie tussen voeding en gezondheid, meer onderzoek is wenselijk om een beter en groter inzicht in deze relatie te krijgen.