Kleurstoffen van e tot z (Genomineerde Van Melsen Prijs 2002)


Leerlingen: Nicole Alers & Linsey Roijendijk
Docent: Ingrid van de Wiel
School: Udens college, Uden

Inleiding

Kleuren zijn erg belangrijk in het leven van een mens. Ook de kleur van voedsel is invloedrijker dan je in eerste instantie misschien zou denken. Elke dag weer eet je voedsel. In de meeste voedselproducten van nu zitten additieven. Dit zijn stoffen die toegevoegd zijn om het product aantrekkelijker te maken. Daarbij kan je denken aan een sterkere smaak, langere houdbaarheid of een mooiere kleur. Wij wilden het fijne wel eens weten van kleurstoffen. Vragen als waarom, wanneer, wat zijn het precies en hoe worden ze gemaakt. Zijn er wetten voor het gebruik en zijn ze al dan niet schadelijk voor je gezondheid.

Vraagstelling en hypothese

Wat is de invloed van kleurstoffen in voedingsmiddelen op de mens?
Omdat deze vraag te breed is om te beantwoorden hebben we de hoofdvraag gesplitst in een aantal deelvragen:

Theorie

De eerste vier deelvragen rekenen we tot het theorie van dit profielwerkstuk.

Wat zijn kleurstoffen en welke functie hebben ze?

Kleurstoffen zijn additieven die bijna altijd aan voedsel worden toegevoegd. Er zijn talloze kleurstoffen, die allemaal een andere kleur geven aan het product. De hoofdfunctie van een kleurstof is natuurlijk kleur geven aan een product. De redenen waarom een product kleur moet hebben zijn verschillend. Zo worden producten gekleurd om ze een aantrekkelijker uiterlijk te geven of om kleurverlies door blootstelling aan licht, lucht, extreme temperaturen of vochtigheid te corrigeren. Maar soms worden kleurstoffen ook gebruikt om de smaak en de vitamines van het voedingsmiddel te beschermen.

Welke kleurstoffen zijn er?

E-nummerNaamE-nummerNaam
E100CurcumineE160aα-caroteen
β-caroteen
γ-caroteen
E101LactoflavineE160bBixine en Norbixine
101aLactoflavine-5'-fosfaatE160cCapsanthine
E102TartrazineE160dLycopeen
E103AlkannineE160eβ-apo-8'carotenal
E104ChinolingegeelE160fEthylestyer van β-apo-8'caroteenzuur
E106Natriumriboflavine-5'-fosfaatE161Xanthofyllen
107Geel 2GE161aFlavoxanthine
E110Oranjegeel SE161bLuteïne
E120CochenilleE161cCryptoxanthine
E121CitrusroodE161dRubixanthine
E122AzorubineE161eVioloxanthine
E123AmarantE161fRhodoxanthine
E124CochenilleroodE161gCantaxanthine
E125Ponceau SXE162Bietenrood
E127ErythorosineE163Anthocyanen
E128Rood 2GE170Calciumcarbonaat
E129Allura roodE171Titaandioxide
E131PatentblauwE172IJzeroxiden en ijzerhydroxiden
E132IndigotineE173Aluminium
E133Briljantblauw FCFE174Zilver
E140ChlorofylE175Goud
E141Chlorofyl-koper-complexen en chlorofylinnenE180Rubis Pigment
E142Briljantzuurgroen BS181Looizuur
E143Fast Green FCF182Orchil
E150Karamel*Kurkuma (geelwortel)
E151Briljantzwart BN*Methylviolet
E153Houtskool*Paprika
154Bruik FK*Saffraan
155Chocoladebruin*Sandelhout

Wat is de invloed van kleurstoffen op je gezondheid?

Kleurstofovergevoeiligheid komt niet vaak voor. Toch zijn verschillende klachten mogelijk zowel lichamelijke als psychische. Voorbeelden van lichamelijke klachten zijn: netelroos, misselijkheid, buikpijn en diarree. Een voorbeeld van een psychische klacht is hyperactiviteit. Omdat maar een zeer klein percentage mensen last heeft van kleurstofovergevoeligheid is een verbod op kleurstoffen niet nodig. Overgevoelige mensen kunnen zelf op het etiket kijken of de stof waar zij overgevoelig voor zijn in het product aanwezig is.

Hoe luidt de wetgeving rondom het gebruik van kleurstoffen?

De warenwet beschrijft nauwkeurig hoe een additief op het etiket vermeld moet worden. Er bestaan ook strenge regels voor de productie van additieven. Voordat een additief wordt goedgekeurd wordt het uitgebreid getest. Er wordt een NEL (No Effect Level) en een ADI (Aanvaardbare Dagelijkse Inname) vastgesteld. Daarnaast moet het additief een reële functie hebben. Ook staat vast welke kleurstoffen in welke producten mogen worden gebruikt.

Materiaal en methode

Om vast te stellen of de kleur bepaald of je iets lekker vindt en of mensen een uitgesproken mening hebben over kleurstoffen hebben we zelf onderoek gedaan.

Bepaald kleur of je iets wel of niet lekker vindt?


Figuur 1: stukje cake in verschillende kleuren (links rood, rechts geel, onder blauw)

We hebben cakes gebakken in verschillende felle kleuren: geel, rood, blauw, groen en bruin.
De proefpersonen mochten eerst alleen naar de cakes kijken waarna een aantal vragen moesten worden beantwoord. Daarna hebben ze stukjes geproefd en ook daar vragen over beantwoord.

Hebben mensen een uitgesproken mening over het gebruik van kleurstoffen?

Hiervoor hebben we een enquête gemaakt en deze door 45 personen laten invullen. We hebben de antwoorden gescoord en in percentages uitgdrukt.


Veel belangstelling van het publiek voor het kleurstoffen onderzoek van Nicole en Linsey

Resultaten

De proefpersonen preferen gele cake. Geel is de normale kleur van cake. De proefpersonen vertrouwen erop dat de gele cake lekker is.
Daarnaast associëren de proefpersonen bepaalde kleuren met bepaalde smaken: rode cake zal wel naar aardbeien smaken, bruine cake naar chocolade en als iets groen is dan is het vast gezond. Bij blauw bestaat zo'n associatie niet want er is geen blauw voedsel.
Na het proeven had de kleur niet meer zo'n invloed. Met uitzondering van enkele proefpersonen die verklaarden dat de cakes naar kleurstoffen smaakten. Dat kan eigenlijk niet want blind testen had al aangetoond dat de gebruikte kleurstoffen geen smaak hadden. Ze hebben door de kleur een vooroordeel over het voedingsmiddel gekregen.

De meeste mensen (88%) hebben geen moeite met het gebruik van kleurstoffen in voedsel. Het maakt ze niet uit omdat ze nooit gezondheidsklachten hebben gehad en erop vertrouwen dat de producent geen schadelijke of te grote hoeveelheden kleurstoffen toevoegt.

De meeste mensen vinden dat dierproeven zoveel mogelijk beperkt moeten worden bij het testen van nieuwe kleurstoffen.
Veel mensen kunnen de etiketten op producten niet lezen. E-nummers en chemische namen zeggen de meeste mensen niets. De etiketten zouden aan duidelijkheid moeten winnen.

Conclusie

De invloed van kleurstoffen in voedingmiddelen op de mens is behoorlijk groot. Hoewel kleurstoffen slechts bij een klein percentage mensen gezondheidsklachten veroorzaken hebben ze wel degelijk grote invloed op het verwachtingspatroon van een product. Bij een bepaalde kleur verwacht je een bepaalde smaak, verder hebben mensen ideeën over hoe een bepaald voedingsmiddel eruit behoort te zien. Als niet aan die verwachting wordt voldaan zullen mensen het product minder snel kopen. Slechts een relatief gering aantal mensen weet waar al die E-nummers voor staan en zijn in staat een etiket begrijpend te lezen. Etiketten mogen duidelijker en in gewone taal worden geschreven.

Discussie

De experimenten met de gekleurde cakes zijn goed gelukt. We kregen duidelijke en controleerbare resultaten. Het maken van een goede enquête is een heel stuk moeilijker. Als je aan mensen vraagt of ze tegen dierproeven zijn krijg je veel sociaal wenselijke antwoorden. Tegelijkertijd wil niemand graag iets eten dat niet goed en uitgebreid getest is.
Het viel op dat zeer weinig mensen zich druk maken over het gebruik van kleurstoffen. Bijna iedereen denkt dat als er wetten voor zijn alle producenten zich daar wel aan zullen houden. Dit blijkt helaas niet altijd waar te zijn.